De slimste thuis

Er zijn veel taboes. Taboes over religie, discriminatie, emoties, over wat je verdient en, nog altijd, over seksualiteit. Over de meeste taboes wordt niet vrijelijk gesproken, want daar zijn het tenslotte taboes voor, maar ze worden wel als zodanig benoemd en daarmee zijn het ook weer niet helemaal taboes meer.

De meeste taboes zijn van alle tijden en van alle culturen, enkele uitzonderingen daargelaten. Zo spelen jachttaboes in Nederland geen rol van betekenis meer. Dat ze er wel ooit geweest zijn, laat bijvoorbeeld het woord ‘beer’ zien, dat is afgeleid van ‘bruin’. Kennelijk meed men in vroeger tijden het oorspronkelijke woord, uit respect of uit angst er geen meer te vangen als het beestje bij zijn naam genoemd werd.

Maar er is een taboe waar je weinig over hoort en dat ook niet in gangbare taboe-overzichten voorkomt. Dat taboe heet intelligentie. Het interessante is dat dit taboe vooral leeft onder intelligente mensen. Iemand met een meer dan gemiddelde intelligentie praat niet graag – althans niet in gelijkgestemd gezelschap – over intelligentie. In ieder geval niet over de eigen intelligentie, laat staan dat diegene zijn of haar IQ zal prijsgeven. Want stel je voor dat iemand uit je vrienden- of kennissenkring of, nog erger, je collegiale kring net een paar puntjes of misschien wel enkele tientallen punten hoger scoort. Dan is het voorgoed gedaan met je imago als de intellectueel of het brein van het gezelschap.

‘Ja, maar je IQ kun je nooit precies weten’, hoor ik u al aanvoeren. ‘Een IQ-test is maar een momentopname’. Kan wel zijn, maar een goede IQ-test geeft wel degelijk een indicatie. Wanneer uit een dergelijke test komt dat iemand een IQ van 121 heeft, dan kan dat in werkelijkheid misschien 117 of 126 zijn, maar dan heb je de marges toch echt wel gehad. Dan heb je in de verste verte niet het IQ van Stephen Hawking, ook al was je ten tijde van de test nog zo stomdronken of doodziek.

Wat je vooral niet moet doen, is een IQ verzinnen, want een beetje intellectueel weet toch wel ongeveer het IQ van iemand anders in te schatten, zeker als hij diegene enigszins kent. En wat als je gevraagd wordt het bewijs op papier te tonen?

Nee. Je IQ, dat is je grote geheim. Dat hou je, letterlijk, onder de pet. Hoe kan een schranderik dan toch laten blijken dat hij een IQ-streepje voor heeft op de rest? Door er met omweggetjes aan te refereren, bijvoorbeeld door op te scheppen over zijn opleidingsniveau of zijn maatschappelijke prestaties.

Maar jammer genoeg kunnen hier heel andere factoren een grotere rol hebben gespeeld, zoals doorzettingsvermogen, commercieel talent, vriendjespolitiek, brutaliteit en geluk. Je opleidingsniveau kun je – ook al ben je niet zo slim – stukje bij beetje opkrikken, gewoon door flink en langdurig door te blokken.

Maar je IQ opvijzelen? Met geen pil ter wereld. Dat zit vastgebakken in je hersenen. Het maakt deel uit van je gestel, net zoals je persoonlijkheid, je schoenmaat of de kleur van je ogen.

Wat mijn IQ is? U hebt dit stukje toch wel goed gelezen?